· 7 dakikalık okuma
Okey, dört kişiyle ve 106 taşla oynanan bir taş oyunudur. Her oyuncu istakasına dizdiği 14 taşı sırayla taş çekip atarak perlere (seri ya da aynı sayıdan gruplar) veya yedi çifte tamamlamaya çalışır. Elini ilk tamamlayıp son taşını ortaya kapatarak atan oyuncu eli kazanır. Kurallar temelde aynı olsa da puanlama ve bazı cezalar bölgeden bölgeye, hatta masadan masaya değişir. Bu yüzden oyuna başlamadan önce masadakilerle kuralları netleştirmek en sağlıklı yoldur.
Okey Kaç Kişiyle Oynanır ve Oyunun Amacı Nedir?
Klasik okey dört kişiyle oynanır. Üç kişiyle oynayan gruplar da vardır, ancak taş dağılımı ve oyun dengesi dört kişiye göre kurulduğu için standart oyun dört oyunculudur. Dört kişi iki takım hâlinde oynarsa buna eşli okey denir. Bu konuya aşağıda ayrıca değineceğiz.
Oyunun amacı, elinizdeki taşları geçerli gruplara ayırarak eli tamamlamak ve son taşı atarak bitirmektir. Bunu rakiplerinizden önce yapmanız gerekir. Çanaklı ya da puanlı oynanan oyunlarda her elin sonunda bitirmeyen oyuncuların puanından düşülür. Puanı ilk biten oyuncu oyunu kaybeder.
Okey takımında neler bulunur?
- 104 sayılı taş: Dört renk vardır; genellikle sarı, kırmızı, siyah ve mavi kullanılır, bazı takımlarda mavinin yerinde yeşil bulunur. Her renkte 1'den 13'e kadar numaralı taşlar ikişer adettir.
- 2 sahte okey: Üzerinde sayı yerine bir sembol bulunan özel taşlardır.
- 4 istaka: Her oyuncunun taşlarını dizdiği tahta ya da plastik raftır.
Temel Terimler: İstaka, Per, Gösterge, Okey ve Sahte Okey
İstaka nedir?
İstaka, oyuncunun taşlarını rakiplerine göstermeden dizdiği raftır. Genelde iki katlıdır, böylece taşları gruplara ayırıp düzenlemek kolaylaşır. Manuel masalarda istakalar ayrı bir parça olarak kullanılır. Otomatik masalarda ise istakalar masaya entegredir ve dizilmiş taşlar oyunculara hazır gelir.
Per nedir?
Per, okeyde geçerli kabul edilen taş grubudur. İki çeşidi vardır:
- Seri (sıralı) per: Aynı renkten, ardışık en az üç taş. Örneğin kırmızı 4-5-6 ya da siyah 9-10-11-12. Pek çok masada 12-13-1 geçerli sayılır, ancak 13-1-2 gibi 1'i ortaya alan diziler geçersizdir.
- Aynı sayılı per: Aynı sayının farklı renklerinden oluşan üç ya da dört taş. Örneğin sarı 7, mavi 7 ve siyah 7. Bir grupta aynı renkten iki taş bulunamaz. Kırmızı 7, kırmızı 7 ve siyah 7 geçerli bir per değildir.
Gösterge nedir?
Taşlar dağıtıldıktan sonra ortada açılan taşa gösterge denir. Gösterge, o elde hangi taşın okey olacağını belirler. Göstergenin aynısı elinde olan oyuncu, ilk taşını atmadan önce bu taşı masaya gösterirse çoğu kurala göre puan kazanır.
Okey nedir?
Okey, göstergenin aynı renkteki bir üst sayısıdır. Gösterge sarı 5 ise sarı 6'lar okeydir. Gösterge 13 ise aynı rengin 1'i okey olur. Okey, eldeki her taşın yerine geçebilen joker gibi çalışır. Eksik olan seriyi ya da grubu tamamlamak için kullanılır. Takımda iki tane okey bulunur.
Sahte okey nedir?
Sahte okey, takımdaki iki sembollü taştır. Adı yanıltıcı olabilir: Sahte okey joker değildir. Bu taş, o elde okey olan taşın yerini alır. Yani gösterge sarı 5 ve okey sarı 6 ise sahte okey o el boyunca sarı 6 değerinde normal bir taş gibi kullanılır. Örneğin sarı 5-6-7 serisinde 6'nın yerine konabilir. Bu kural, okey olan taşların joker görevine geçmesi nedeniyle boşalan sayıyı doldurmak için vardır.
Kısaca: Okey her taşın yerine geçer, sahte okey ise yalnızca okey olan taşın yerine geçer.
Oyun Akışı: Taş Çekme, Taş Atma ve Sıra Düzeni
Dağıtım ve başlangıç
- Taşlar kapalı şekilde karıştırılır. Ardından genellikle beşer ya da yedişer taşlık sütunlar hâlinde dizilir.
- Dağıtıcı, zar ya da masanın kendi yöntemiyle göstergeyi belirler ve açar.
- Oyuna başlayacak oyuncu 15 taş, diğer üç oyuncu 14 taş alır. Kalan taşlar ortada kapalı yığın olarak durur.
- 15 taşı olan oyuncu, taş çekmeden bir taş atarak oyunu başlatır.
Manuel masada karıştırma ve dizme her elde birkaç dakika sürebilir. Otomatik okey masaları ise taşları yaklaşık 65 saniyede toplar, karıştırır ve dizer. Bu, özellikle sık el oynanan kafe ve kıraathanelerde oyunun temposunu korur.
Sıra düzeni
Türkiye'de okey yaygın olarak saat yönünün tersine oynanır. Siz atacağınız taşı sağınızdaki oyuncunun önüne bırakırsınız. Sol tarafınızdaki oyuncunun attığı taşı ise alabilirsiniz. Bazı gruplar saat yönünde oynar, bu da masadan masaya değişebilen bir alışkanlıktır.
Her turda yapılanlar
- Taş çekme: Sıra size geldiğinde ya ortadaki kapalı yığından bir taş çekersiniz ya da solunuzdaki oyuncunun az önce attığı taşı alırsınız. Yere atılan eski taşlar alınamaz, yalnızca en son atılan taş alınabilir.
- Taş atma: Elinizde 15 taş olur. İşinize yaramayan bir taşı açık şekilde sağınıza atarak 14'e inersiniz.
Kapalı yığın biterse ve kimse eli bitiremediyse el genellikle berabere sayılır ve yeniden dağıtılır.
Eli Bitirme Yolları: Seri, Çift ve Elden Bitme
Perlerle (seri ve aynı sayılı gruplarla) bitirme
En yaygın bitirme şeklidir. Taş çektikten sonra elinizdeki 15 taştan 14'ü geçerli perlere ayrılmış olmalıdır. Kalan 15. taşı ortadaki yığının üzerine ya da masada belirlenen yere kapalı atarak bitirirsiniz. Örnek bir bitmiş el şöyledir: Kırmızı 3-4-5, siyah 10-11-12-13, sarı 8, mavi 8 ve siyah 8 ile mavi 1-2-3-4. Okey taşları perlerin içinde eksik taş yerine kullanılabilir.
Çiftle bitirme
Elinizde perler yerine yedi çift varsa da bitirebilirsiniz. Çift, aynı renk ve aynı sayıdaki iki taştır. Mavi 9 ile mavi 9 bir çifttir, mavi 9 ile kırmızı 9 ise çift değildir. Okey, çift tamamlamak için de kullanılabilir. Çiftle bitirme çoğu kuralda normal bitirmeden daha fazla puan götürür. Bazı masalarda çifte gitmeye karar veren oyuncunun bunu duyurması ya da yere çift atması gibi ek kurallar uygulanabilir.
Okey atarak bitirme
Eli tamamladığınızda bitiş taşı olarak okeyi atarsanız bu, okey atarak bitirme sayılır. Elinizde fazladan bir okey olduğu anlamına geldiği için yaygın puanlamada rakiplerden düşülen puan iki katına çıkar.
Elden bitme nedir?
“Elden bitme” ifadesi farklı oyunlarda farklı anlamda kullanılır. Klasik okeyde genellikle dağıtılan taşlarla, hiç taş çekmeden ya da ilk turda eli tamamlayıp bitirmek anlamına gelir. 101 okeyde ise daha önce el açmadan bütün perleri tek seferde yere açarak bitirmeyi ifade eder ve bu durumda cezalar genellikle katlanır. Elden bitmenin kaç puan değerinde olduğu yerel kurala bağlıdır, bu yüzden masada önceden konuşulmalıdır.
Puan Hesaplama ve Ceza Durumları
Okeyde tek bir resmi puan sistemi yoktur. Aşağıdaki tablo, kahvehane ve ev oyunlarında sık görülen bir düzeni gösterir. Bu düzende her oyuncu oyuna örneğin 20 puanla başlar ve bitiren oyuncu dışındaki herkesin puanından düşülür.
| Durum | Diğer oyunculardan düşülen puan (yaygın uygulama) |
|---|---|
| Normal bitirme | 2 |
| Okey atarak bitirme | 4 |
| Çiftle bitirme | 4 |
| Çiftle ve okey atarak bitirme | 8 |
| Gösterge gösterme | 1 (gösteren oyuncu dışındakilerden) |
Bazı gruplar puanı düşmek yerine toplar ve belirli bir sınıra ilk ulaşanı kazanan sayar. Bazıları da bitirmeyen oyuncuların elinde kalan taşların toplamını hesaplar. Bu son yöntem daha çok 101 okeyde kullanılır.
Sık görülen cezalar
- Yanlış bitirme: Eli tamamlanmadan “bittim” diyen oyuncuya genellikle ceza puanı yazılır. Diğer oyuncular oyuna devam eder.
- Okey atma: Bitiş dışında okeyi yere atmak bazı masalarda cezalandırılır, bazılarında ise yalnızca taktik hata sayılır.
- İşler taş atma: Özellikle eşli ve puanlı oyunlarda sıradaki rakibin işine yarayacağı belli olan bir taşı atmak bazı gruplarda ceza konusudur.
- Sıra dışı taş çekme ya da atma: Çoğu masada uyarı ya da ceza puanıyla sonuçlanır.
Bu cezaların hangilerinin geçerli olduğu tamamen yerel kurallara bağlıdır. İşletmenizde turnuva ya da düzenli oyun düzenliyorsanız kuralları yazılı hâle getirip masalara asmak tartışmaları büyük ölçüde azaltır.
Eşli Okey Kuralları ve Farkları
Eşli okeyde dört oyuncu iki takım oluşturur ve eşler karşılıklı oturur. Bu oturma düzeni sayesinde hiçbir oyuncu doğrudan eşine taş atmaz. Her oyuncu her zaman bir rakibe taş verir. Temel farklar şunlardır:
- Ortak puan: Takımdaki oyunculardan biri bitirdiğinde takım eli kazanmış sayılır ve puan iki rakibin ortak hanesinden düşülür.
- Gösterge puanı: Göstergeyi gösteren oyuncunun puanı takımına yazılır.
- Konuşma yasağı: Eşlerin ellerindeki taşlar hakkında konuşması ya da işaretleşmesi kural dışıdır.
- Savunma önemlidir: Sağınızdaki rakibe işine yarayacak taş vermemek, tekli oyuna göre daha kritik hâle gelir. Çünkü rakibin bitirmesi iki kişinin kaybı demektir.
Bunun dışında taş dağıtımı, per kuralları, okey ve sahte okey kullanımı tekli oyunla aynıdır.
Okey Oyununun Kısa Tarihi
Okeyin ne zaman ve nerede doğduğuna dair kesin, belgelenmiş bir bilgi yoktur. Oyun, dünyada “rummy” adıyla bilinen ve taş ya da kartları seri ve gruplar hâlinde toplamaya dayanan oyun ailesine aittir. Taşlı versiyonlar arasında en bilineni olan Rummikub ile benzer bir yapıya sahiptir. Okey Türkiye'de özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kahvehanelerde yaygınlaştı ve kısa sürede ev sohbetlerinin de vazgeçilmezi oldu. Zamanla “101 okey” gibi farklı varyantlar ortaya çıktı. Bugün okey, kıraathane kültürünün en tanınan parçalarından biridir. Masaların ahşap ve çuha kaplı klasik modellerden taşları otomatik dizen elektronik modellere uzanması da bu yaygınlığın bir sonucudur.
Okey Oynarken Masa Seçimi Neden Önemli?
Kurallar ne kadar net olursa olsun, oyun konforu büyük ölçüde masaya bağlıdır. Taşların kaymadığı bir yüzey, istakaların rahat durduğu bir kenar ve dört oyuncunun dirsek dirseğe gelmeyeceği bir ölçü uzun oyunlarda fark yaratır. Evde ara sıra oynayanlar için manuel okey masaları pratik bir seçenektir. Çuha yüzeyi sevenler Yeşil Çuha Kanatlı gibi modellere göz atabilir. Gün boyu el dönen işletmelerde ise karıştırma ve dizme süresini kısaltan otomatik modeller öne çıkar. Yoğun kullanım için Norden Pro, alanı kısıtlı ev ve mekânlar için Norden Katlanır incelenebilir. Model ve fiyat bilgisi için ilgili ürün sayfalarını ziyaret edebilirsiniz.